PERXUDRES*

Kalkê dîya min Hec Hemo talîya sedsala 19an ra çûye hêla Meke-Medîneyê û jiber ku ew wan çaxan ji wan hecîyên pêşî yên Sirûcê bûye hecîbûna wî li deyştê deng daye.   Hec Hemo li dû edakirina ferza Misilmanên zengîn dema vegerîyaye Sirûcê berî here destê dîya xwe ya hîn sax û hîn Êzîdî ji wê xwestiye ku ew dînê xwe biterikîne û derbazî Îslamê bibe, da ew jî bi dilekî rihet destê dîya xwe ramûse.  Dîya Hec Hemo, Fatimayê, teklîfa kurê xwe qebûl nekiriye û Êzîdî maye, Hec Hemo jî bi gotina wî da leke li hecîbûna wî nekeve destê dîya xwe ya hîn jî Êzîdî ranemûsaye. Kalkê bavê min Sofî Berkel serê sedsala 20an ji Sirûcê bi Şêx Seîd ra rabûye. Şikestiye Şex Seîd, ew û hevalên wî hatine îdamkirin; heyranê wî şêxî û wan hevalan Sofî Berkel jî hatiye sirgûnkirin. Çend salan li Aksarayê bi gotina însanên berê  nefî  maye Sofî Berkel û dûra bi afa cumhuriyeta teze ya Tirkîyê ra li Sirûca xwe vegerîyaye.  Yek ji hêla Hec Hemo yek ji hêla Sofî Berkel, dîya min û bavê min, xw...

Berber min î jiber Tirkîya wî ya Diyarbekirî min hîn piştrast nekiriye ka Kurmanc e yan Zaza ye, piştî ez bi telefonê xeber didim, jiber Tirkîya min ya Stenbolî îhtimaleka mezin, di ber meqesa xwe ya oste ra bi meraq dipirse ji min, ka ez ji ku me.   Li vî bajarî, li Diyarbekir bi tecrûbeyên tesîrên tam li min kirine ez rind zanim, ku ez dibêjim ez ji Riha me, Urfali me, ew kesên mal û memleketê min dipirsin, bi rûyeki tirş, tehl dibin hinekî. Feqet ku ez ji wan kesan ra dibêjim ez ji Sirûcê me, sohbeteka diqulibe ser nasî û dostanîyê çêdibe.  Nîyeta min ya sohbetê pir tune, bes piştî ez dibêjim ez ji Sirûcê me û Kurmancbûna xwe eşkere dikim bêyî ku bêjim, ez jî ûsilen dipirsim, dibêjim ‘’Lê tu heyran?’’ Berber dibêje ‘’Ez Dîclelî me, ji Pîranê me’’ û meqesa xwe disekinîne, ji eynikê li min dinêre û bi kinî, serpilkî behsa Zazabûna xwe û Pîranê dike.  Seba ez raber bikim ez jî çend gotinan bi Zazakî zanim, Sirûcîbûna xwe bi zimanê wî bi du şeklan dibêjim, ‘’Ez Sirûc ra ya...

Serhildana Şêx Seîd bi derketina belgeyên nû ra reng û rûyê xwe çîşkek be jî parçek be jî diguherîne her carê. Ew serhildana sala 1925an li gor hinekan hereketeka paşverû ye, hinek jî wê wek îtirazeka milî dihesibînin; ser vê meselê lihevkirineka tam heta niha jî çênebûye. Lê çi gundî çi xwendî hema bêje ji her sinifê Kurd, Şêx Seîd wek şexsekî zengîn û efendî dibînin. Bavê nivîskar Malmîsanij, ku ew jî bi Şêx Seîd ra rabûye, di roportajekê da ser şêx wanî dibêje ji kurê xwe ra:  ‘’Şêx Seîd Efendî bi xwe li Xinisê bû, pir zengîn bû. Çar pênc kerî pezên wî hebûn. Wî berê li her bajarî merivin dîtibûn, gotibû, herkes li cîhê xwe dest deynin ser hikûmeta xwe, em vê qanûnê qebûl nakin. Şêx dev ji hemû mal û milkên xwe berda, rabû berê xwe da memleketê me, hat.’'  Canip Yıldırım jî, ku ji wan xwendîyên berê yên Diyarbekir e, li ser pirseka Orhan Miroğlu dibêje ‘’Şêx Seîd Efendî ticarekî pir mezin bû, li Erziromê bi hezaran mîhên wî hebûn. Wî, ew dibirin li Îraq û li Sûrîyê difiroti...