Bi Xeta Trênê Ziman

Bo sedsala 19an şoreşa mezin xeta trênê ye. Wan çaxan mesafeyeka ku bi erebeya posteyê 24 saet bûye bi xeta trênê daketiye 6 saetan û vê yekê li ba şair û nivîskaran jî heyecaneka mezin çêkiriye 

Şairê Alman Heinrich Heine sala 1843an li Parisê gotiye ‘’Sankî dar û dehl û çem û çîyayên hemî welatan ber bi Parîsê ve dikişin, tên’’ 

Dîsa wan salan Victor Hugo jî gotiye ku ‘’Bi xeta trênê wê kultûr hevdu nas bikin û wê Fransizî jî bibe zimanê temamê dinê.’’ 


Ji sedsala 20an vir va Îngilîzî zora Fransizî dibe û bi saya înternetê vê sedsala 21ê digihîne her quncikî. 

Lê hîn pir berî înternetê jî zimanê Îngilizên katib û kolonyalîst li dinê zû bela dibû. 

Zimanzan dibêjin Îngiliz dema 1788an çûn Australîa li wir û li derdora wî welatî 260 zimanên ji hev cihê hebûne. 

Ji wê çaxê vir ve 100 ziman wenda bûne çûne, 100 ziman niha li ber sikratê ne û zarokên yêrlîyên Australîyan van salan li mekteban bi qasî 20 zimanan dersan distînin. 

Omer Faruk Baran

Bîblîyografîyaya vê xelekê wenda ye.

PIRR TÊNE XWENDIN

Sond Seba Çi Tê Xwarin?

Resim
Va xeleka bi destekên Can Tercüme hatiye hazirkirin. Can Tercüme ya merkeza wê li Riha ye, bi kadroyeka oste, bi tecrûbeyên salan, bi erêkirina noter, sondxwarî tercûmeyan dike. Jibo ewraqên resmî û jibo karên din yên tercûmeyê Can Tercüme bi hemî zimanên cîhanê di xizmeta we da ye. Li ziqaqên zarokîya min sond li ser şîrê dê dihat xwarin.  Mesela dema me futbol dilîst miheqeq ser korner û penaltiyan şer û şor çêdibûn û hêlekê hêla didin bi şîrê dê dida sondê.  Şormîsal, hêlekê korner bixwesta û hêla din jî bigota ‘’Top li min neket ku, ne korner e..’’, hêla korner xwestî digot ‘’Bêje bi şîrê dîya min be..’’ û ku wê hêla din jî bigota ‘’Bi şîrê dîya min be..’’, dihat hesibandin ku top neçûye kornerê, mesele hal dibû.  Mehne ew bû ku şîrê dê bi helalî hatibû vexwarin û sond jî li ser wî şîrî bi helalî dihat xwarin.  Di 7 salîya xwe da dema min dest bi mekteba Tirkan kir min berê ji hevalên xwe yên nola min nû Tirkî dielimîn  yemin içmek  bihîst bo sondxwarin...
Dewamê BIXWÎNE

Koma Amedê Newroza Biharê Anî Payîzê

Resim
Koma Amedê 25ê meha 10an, 2025, li Diyarbekir konseraka tarîxî da. Ez jî jibo çavnêrînan bikim, li meydana konserê, li Parka Newrozê hazir bûm.   Konsera ku wexta wê êvar û şev bû, bi ketina tarîyê ra zemîn çêkir ku Koma Amed bi mecazê, bi stranên xwe agirekî gur vêxwîne, bi ronahîya wî agirî tali li tarîyê bîne û Newrozê ji biharê bişemitîne payîzê.  Belkî nîvê pir ji bajarên din bi deh hezaran însan hatibûn jibo konsera Koma Amedê top bûbûn ku koma di payîza heyata xwe da, nû, cara pêşî ewqas heyran li cîhekî didî û xwe li serê destpêka heyata xwe, li bihareka bi gul û kulîlk hîs dikir. Berî konser destpê bike ji Şivan Perwer heta Hozan Şemdîn û Xelîl Xemgîn gelek sazbendan ji ekranên mezin mesajên xwe gotin. Hinek mesaj pir dirêj bûn, gerek sazbend kin bibirin.  Ji girtîyên sîyasî, mesaja Adnan Selçuk Mızraklı bi Tirkî mesajeka zimanedebî bû û tesîr li heyranan kir.  Mesaja Selahattin Demirtaş, tevî ku heyranên wî û çepikên wî zêde bûn jî jiber ku ew bi Kurdî bû û...
Dewamê BIXWÎNE

Mektûba Guhdar Sînn û Sibeheka Dudilî

Resim
Xelasbûna havînê, roya Paşînî ye. Li kantoneka biçûk a Swîsreyê me, li bajarekî wîna ku navê wî pir kes nizanin. Sankî her tişt bi qasî ku lazim be heye: Ne zêde, ne jî kêm. Lê vê sibê..  Her çiqas naxwazim rabim jî radibim . Min alarm eyar nekiriye, lê saet 07:48 e. Heyam ne germ e ne jî sar e, ti tiştî nade hîskirin. Sibehên wîna pir caran derbaz dibin, lê îro ji min nare sibeh. Sifte darim mutfaxê. Li ser masê qedehek av ji şeva berê heye. Di binê qedehê da çend dilop mane û rêça pêçîyan li ser qedehê heye û tuneye. Paşê darim banyoyê. Li neynikê mêze dikim lê ne rasterast, wextê ku sere xwe xwar dikim, ji kêlekê da xwe tenê hindikî dibînim. Porên min gî tevlihev bûye, rûyê min westîyayî xanê dike. Ez ji nişka ve çerx dibim. Eger ez xwe dirêj dirêj mêzê bikim ya ezê tiştekî hîs nekim ya jî ezê zêde tiştan bibînim di xwe da. Her du jî xirab in. Dûr dikevim ji neynikê. Dûra radiwirim di odeyê ra, çavên min li kevîyê kîlîmê dikevin. Zû va goşeya kîlîmê qat bûye, lê ez naxwazim tişt...
Dewamê BIXWÎNE